Prim Nedir?
Prim, çalışandan beklenen iş görme ediminin karşılığı olarak ödenen temel ücretin yanı sıra performansına dayalı olarak belirli kurallar, belirli periyotlar çerçevesinde objektif ve sistematik olarak işçiyi teşvik etmek amacıyla yapılan ek ödemelerdir.
Prim Ödemesi İçin Şartlar Nelerdir?
Primin ödenebilmesi için en önemli şart bir iş veya toplu iş sözleşmesiyle etraflıca ödeme şekli ve kurallarının esasen belirlenmiş olması veya bir iş yeri uygulamasına dönüşmüş olmasıdır. İşçinin performansına dayalı olan prim ödeme şeklinde, işyerinde bilimsel esaslara dayalı bir performans ölçüm sistemi bulunması şartı bulunmaktadır.
İşveren Prim Ödemesini Yürürlükten Kaldırabilir Mi?
Prim, herhangi bir sözleşmeyle kararlaştırıldığı veya kararlaştırılmadığı (iş yeri uygulaması haline geldiği) durumda, ödemenin tek taraflı olarak işverence yürürlükten kaldırılması mümkün değildir. İşveren işçinin aleyhine yapılacak her esaslı değişikliği işçiye 4857 sayılı kanunun 22. Maddesi uyarınca yazılı olarak bildirme yükümlülüğü bulunmaktadır. İşçi iş sözleşmesinde veya işyeri uygulamasında yapılan değişikliği kabul etmeme hakkına yine aynı kanunun aynı maddesi uyarınca sahiptir. Değişikliği kabul etmeyen işçinin iş sözleşmesi geçerli nedenlerle feshedilebilir.
İşten Ayrılan İşçi Prim Hak Eder Mi?
Prim ödemesi belirli periyotlarla belirlenmiş olan işyerinde işçinin işten ayrılması, Yargıtay kararlarınca prim ödemesine hak kazanmaması anlamına gelmez. Buna göre, istifa eden işçiye de istifa ettiği döneme kadar geçen süre uyarınca prim hesabı yapılmalı ve prim ödemesi işçi işten ayrılırken işçiye ödenmelidir.
Primler Gününde Ödenmezse Ne Yapılmalıdır?
Primlerin gününde ödenmemesi halinde, işçinin 4857 sayılı kanunun 24-2/E bendince iş sözleşmesini haklı nedenle feshetme hakkına sahiptir. Burada ödenme tarihiyse, iş yeri tarafından her zaman yapılan mutat ödeme tarihi dikkate alınacak olup bu mutat ödeme tarihinden 20 günden fazla süreyle ödenmesi halinde yine aynı yasanın 34. Maddesine göre işçinin iş görmekten kaçınma hakkı da söz konusu olmaktadır.
Prim Ödemesi Fazla Çalışma Ücreti Yerine Geçer Mi?
Primler, tanım gereğince işçiyi teşvik etmek amacıyla yapılan ek ödemeler olduğundan, fazla çalışma ücretiyle prim ödemesi arasında doğrudan bir bağlantı olsa da birbirinin mahsubu gibi bir durum söz konusu olamaz.
Prim parça başına, sefer başına, sabit ücrete ilaveten veya kilometreye bağlı olarak belirlendiği çalışma biçimlerinde fazla çalışma ücreti hesaplamasında sabit ücret ve prim birbirinden ayrıştırılarak hesaplanacak fazla çalışma ücreti saatlik çalışma ücretinin 1,5 çarpanıyla çarpılıp bulunduğu gibi prim ödemesi de yapılan fazla çalışma saati kadar 0,5 çarpanıyla hesaplanıp işçiye ödenmelidir.